KLIMATYCZNY PANEL OBYWATELSKI Przewodnik dla urzędów miast

KLIMATYCZNY PANEL OBYWATELSKI Z INICJATYWY URZĘDU MIASTA

Klimatyczne panele obywatelskie mogą być inicjowane przez prezydenta i radę miasta. Aby chronić klimat na poziomie miasta, warto przygotować całościowy plan działania: od nowych źródeł energii, poprzez ocieplanie budynków aż po żywność, a panelowi przedstawić do rozstrzygnięcia jedynie najistotniejsze lub najbardziej kontrowersyjne kwestie.

Organizując panel obywatelski, można się dowiedzieć, co mieszkańcy sądzą o ochronie klimatu, co chcieliby, aby zostało wprowadzone w ich mieście, i na jakie rozwiązania się zgadzają. Podstawową korzyścią jest to, że można wówczas działać zgodnie z ich oczekiwaniami, mając społeczne poparcie dla wdrażania wybranych rozwiązań.

Panel obywatelski to zupełnie inna formuła angażowania mieszkańców w podejmowanie decyzji niż otwarte konsultacje społeczne, które zwykle organizuje się w Polsce. Przede wszystkim mieszkańcy biorący udział w panelu otrzymują dużą dawkę wiedzy – panel rozpoczyna się od części edukacyjnej. Jest także dużo czasu na deliberację, na omówienie plusów i minusów poszczególnych rozwiązań, dzięki czemu rekomendacje panelu mogą być świadome i przemyślane. Cała formuła panelu jest opracowana w taki sposób, aby jego ostatecznym rekomendacjom można było zaufać.  

Co warto podkreślić, to że skład panelu jest reprezentatywny – to grupa, która została wylosowana z uwzględnieniem kryteriów demograficznych. Uczestników panelu losuje się potencjalnie spośród wszystkich mieszkańców, a do udziału w nim mogą się zgłosić tylko osoby, które otrzymały listowne zaproszenie. Jest zatem nikłe prawdopodobieństwo, aby pojawiła się sytuacja, jaka często zdarza się w ramach otwartych konsultacji społecznych, że biorą w nich udział te same osoby.

Spotkania panelu prowadzą facylitatorzy, co sprzyja tworzeniu dobrej atmosfery do rozmowy. Z kolei uznawanie rekomendacji panelu za wiążące, jeżeli uzyskają poparcie na poziomie 80 procent, sprzyja zaangażowaniu mieszkańców i buduje poczucie odpowiedzialności.

Od strony formalnej decyzja o uruchomieniu panelu należy zwykle do prezydenta miasta. Podstawowa rola urzędu miasta w panelu obywatelskim to przygotowanie procesu wyłonienia koordynatorów, doprecyzowanie zakresu tematu panelu (ustalenie kwestii do rozstrzygnięcia), współpraca przy losowaniu osób do panelu oraz wsparcie promocji panelu bądź organizacja całej kampanii promocyjnej, w zależności od wybranego modelu.

Od czego zacząć? Idealnie jest, gdy na początek urząd organizuje warsztat na temat paneli obywatelskich dla prezydenta miasta, radnych i kluczowych osób w urzędzie. Jest to okazja, by dowiedzieć się więcej, jak działa w praktyce demokracja deliberacyjna, jest to też czas na zadawanie pytań, by zrozumieć wszystkie szczegóły i czuć się pewnie, uruchamiając panel. Dobre przygotowanie urzędu miasta do panelu ma bardzo istotne znaczenie.

Gdy jest już decyzja prezydenta, że organizowany będzie klimatyczny panel obywatelski w waszym mieście, kolejny krok to ustalenie, jakich konkretnie kwestii będzie on dotyczył. Dobrze jest wówczas zorganizować spotkanie warsztatowe z udziałem przedstawicieli organizacji pozarządowych i zewnętrznych ekspertów, aby to wspólnie ustalić. Chodzi o to, aby wybór zagadnień miał szerokie poparcie społeczne.

Kolejna rzecz do zrobienia to wyłonienie zespołu koordynatorów panelu. Koordynatorzy mogą być wybrani przez urząd miasta na podstawie konkursu dla organizacji pozarządowych lub zapytania ofertowego. Dobrze jest określić wcześniej, jaki budżet jest przeznaczony na panel, aby oferenci nie konkurowali między sobą ceną. Jest znacznie lepiej, jeżeli konkurs dotyczy tego, która organizacja lub firma poprowadzi panel najlepiej, a nie najtaniej. Zaawansowaną formą wyboru koordynatorów jest powierzenie tego senatowi obywatelskiemu lub kolegium elekcyjnemu, jak to proponowane jest na poziomie ogólnokrajowym. 

Czy urząd miasta bierze bezpośredni udział w samym panelu? Tak, jest tu cały wachlarz możliwości. Na początek urząd może proponować wątki tematyczne do części edukacyjnej oraz ekspertów do ich przedstawienia. Zwykle w programie jest czas dla urzędu na prezentację dotychczasowych działań oraz istniejących już planów na przyszłość. Urząd miasta może również przedstawiać propozycje rozwiązań oraz komentować to, co proponują inni. Na dalszym etapie urząd wycenia szacunkowo zgłoszone propozycje, żeby paneliści wiedzieli, jakiego rzędu są to wydatki, i sprawdza, czy realizacja poszczególnych propozycji byłaby zgodna z prawem.

Pomimo że urząd zamawia panel, ostateczne decyzje odnośnie do jego przebiegu i programu należą do koordynatorów, których niezależność jest jednym z podstawowych standardów. Urząd miasta może więc na przykład zgłaszać propozycje ekspertów do części edukacyjnej, ale o tym, kto ostatecznie zostanie wybrany, decydują koordynatorzy. To trochę jak z oddaniem samochodu na przegląd techniczny: choć to my płacimy za jego wykonanie, nie podejmujemy decyzji, czy samochód jest sprawny. Niezależność koordynatorów zwiększa zaufanie mieszkańców do całego procesu, ma również na celu sprawiedliwe traktowanie wszystkich stron.

Na zakończenie pozostaje wdrożenie rekomendacji, co należy, rzecz jasna, do zadań urzędu miasta. Do rozstrzygnięcia jest, czy koordynacją wdrażania rekomendacji będzie się zajmowała osoba z urzędu czy zewnętrzna firma. A może utworzona zostanie w tym celu specjalna jednostka? Warto zadbać o to, aby cały proces odbywał się w sposób w pełni transparentny – na stronie internetowej powinien zostać przedstawiony plan wdrażania wszystkich rekomendacji, informacja o osobach odpowiedzialnych za nie, jak również informacja, na jakim etapie znajduje się wdrażanie każdej z rekomendacji. Dobrą praktyką na tym etapie jest powołanie przez prezydenta niezależnego zespołu monitorującego, który będzie czuwał nad wdrażaniem rekomendacji.