Klimatyczny panel obywatelski PANEL NA POZIOMIE PAŃSTWA

Podstawowe elementy


Wprowadzenie

Organizacja paneli obywatelskich na poziomie państwa jest uzupełnieniem całościowej strategii ochrony klimatu, którą opracowuje zespół ekspercki. Panele obywatelskie rozstrzygają najistotniejsze lub najbardziej kontrowersyjne kwestie związane z tą strategią. Od strony formalnej organizatorem paneli jest rząd, a prowadzą je niezależni koordynatorzy. Spotkania panelu odbywają się w weekendy, standardowo raz w miesiącu lub w razie potrzeby częściej.

Wielkość panelu

  1. panel pojedynczy – 150 osób plus 30 rezerwowych
  2. multipanel – 3 równoległe panele tematyczne po 50 osób plus 10 osób rezerwowych dla każdego z nich, razem 180 osób

Kryteria demograficzne uwzględniane przy losowaniu uczestników panelu

  1. płeć
  2. wiek
  3. wykształcenie
  4. miejsce zamieszkania – obszar wiejski / małe miasto / duże miasto (powyżej 100 tys. mieszkańców)
  5. województwo

Formuła panelu

W zależności od potrzeb panel obywatelski w sprawie ochrony klimatu na poziomie państwa może mieć formułę pojedynczego panelu, gdzie wszystkie rekomendacje wypracowuje jedna grupa osób, lub formułę multipanelu, gdzie kilka losowo wyłonionych grup (paneli tematycznych) zajmuje się równolegle różnymi wątkami tematycznymi. Multipanel ma na celu szybsze wypracowanie rekomendacji w wielu obszarach.

Skład każdego panelu tematycznego uwzględnia strukturę demograficzną Polski, zgodnie z przyjętymi kryteriami. Wszyscy paneliści i panelistki wspólnie wysłuchują ogólnego wprowadzenia do tematu zmian klimatu, a następnie już osobno zajmują się rozwiązaniami dla poszczególnych kwestii, w ramach paneli tematycznych, do których zostali wylosowani. Dzięki takiej formule poszczególne grupy mogą się skupić na wybranych zagadnieniach i lepiej się z nimi zapoznać – mają na to więcej czasu.

Kolegium elekcyjne

Koordynatorów panelu obywatelskiego na poziomie państwa wybiera kolegium elekcyjne. W jego skład wchodzi 20 osób – 10 kobiet i 10 mężczyzn. Uwzględnia się dwie grupy wiekowe: do 49 lat i od 50 lat wzwyż (po połowie). Kolegium elekcyjne wyłaniane jest losowo spośród osób, które mają tytuł co najmniej doktora. Lista osób, które mogą zostać wylosowane do kolegium, obejmuje pracowników wszystkich uczelni wyższych w Polsce, z czterech kierunków: politologii, psychologii, socjologii i pedagogiki.

Kolegium elekcyjne ogłasza konkurs dla podmiotów, które mogłyby poprowadzić panel obywatelski (organizacji pozarządowych lub firm), a następnie przeprowadza rozmowy kwalifikacyjne. Kolegium wybiera również facylitatorów – osoby prowadzące spotkania – panelu monitorującego.

Kolegium elekcyjne wyłania się losowo po to, aby zapewnić niezależność jego członkom. Sprzyja to temu, aby społeczeństwo mogło ufać podejmowanym przez to grono decyzjom. Skład kolegium, które tworzą osoby reprezentujące różne dziedziny nauk społecznych, ma na celu zapewnienie różnorodności perspektyw, co z kolei przekłada się na lepszą jakość podejmowanych decyzji.

Wybór tematów na panel

Tematy klimatycznego panelu obywatelskiego na poziomie państwa można ustalić:

  1. organizując warsztat z udziałem przedstawicieli rządu, parlamentu, organizacji pozarządowych oraz ekspertów
  2. organizując panel ds. agendy, w skład którego wchodzi 50 losowo wyłonionych osób (plus 10 osób rezerwowych) z całej Polski, zgodnie z kryteriami demograficznymi (na takich samych zasadach jak w zwykłym panelu obywatelskim)

Jeżeli o wyborze tematów decyduje panel ds. agendy, wówczas propozycje, które automatycznie zostają poddane pod jego głosowanie, mogą zgłosić na przykład:

  1. członkowie zespołu eksperckiego, który zajmuje się tworzenie strategii ochrony klimatu na poziomie państwa (o ile taki funkcjonuje)
  2. organizacje pozarządowe zajmujące się ochroną klimatu
  3. pracownicy uczelni wyższych lub instytucji, których działalność dotyczy ochrony klimatu
  4. grupa co najmniej 5 posłów lub senatorów
  5. prezydent państwa
  6. ministrowie

Ponadto każdy obywatel może zgłosić własne propozycje tematów, ale o poddaniu ich pod głosowanie decydują paneliści.

Celem panelu ds. agendy jest wyłonienie tych tematów, które są najistotniejsze z perspektywy społeczeństwa.

Czuwanie nad przestrzeganiem standardów – panel monitorujący

Nad prawidłowym przebiegiem panelu obywatelskiego i przestrzeganiem standardów czuwa panel monitorujący. W jego skład wchodzi 30 losowo wyłonionych obywateli, z uwzględnieniem następujących kryteriów demograficznych: płeć, wiek i poziom wykształcenia.

Możliwe są następujące formy zorganizowania panelu monitorującego:

  1. w jego skład wchodzą mieszkańcy Warszawy, co pozwala na szybsze reagowanie na zgłoszenia i w razie potrzeby częstsze spotkania, także w ciągu tygodnia
  2. w skład wchodzą mieszkańcy z całej Polski, a spotkania odbywają się tylko w soboty

Panel monitorujący rozstrzyga wszystkie wątpliwości i zastrzeżenia, które przedstawiają strony. Swoje uwagi mogą przesłać także wszystkie zainteresowane osoby. O tym, czy zająć się kwestią przesłaną do zespołu monitorującego przez osobę niebędącą stroną, decyduje się zwykłą większością głosów, na wniosek co najmniej 5 panelistów.

W razie stwierdzenia wątpliwości dotyczących prawidłowego ułożenia programu zespół monitorujący może uruchomić procedurę arbitrażu (opisaną w modelu panelu na poziomie lokalnym oraz w przewodniku po panelach obywatelskich).

Spotkania panelu monitorującego prowadzą facylitatorzy, którzy nie są członkami zespołu koordynatorów. Wybiera ich kolegium elekcyjne.

Wpływ rekomendacji na decyzje

Idealnie jest, gdy rekomendacje, które uzyskały poparcie panelu na poziomie co najmniej 80 procent, są traktowane jako wiążące przez rząd i parlament. Ponadto, w ciągu 6 miesięcy od otrzymania rekomendacji, rząd przedstawia, jak rozpatrzy te, które poparło co najmniej 65 procent uczestników panelu.