Klimatyczny panel obywatelski PANEL NA POZIOMIE MIASTA

Wprowadzenie

Organizacja paneli obywatelskich jest uzupełnieniem tworzenia miejskiej strategii ochrony klimatu, którą opracowuje zespół ekspertów. Zadaniem paneli obywatelskich jest rozstrzyganie konkretnych, istotnych kwestii związanych z ochroną klimatu na poziomie miasta. Dyskusja nad nimi rozłożona jest na cykl paneli tematycznych, z których każdy poświęca się wybranemu zagadnieniu szczegółowemu. Poniższy opis dotyczy sposobu organizacji jednego panelu obywatelskiego na konkretny temat.

Wielkość i skład panelu

Podstawowa, rekomendowana wielkość panelu to 60 osób plus 10 w charakterze panelistów rezerwowych. W miastach, które mają ponad milion mieszkańców, może to być również 100 osób plus 20 panelistów rezerwowych.

Kryteria demograficzne uwzględnianie przy losowaniu uczestników panelu:

  • płeć
  • wiek
  • dzielnica
  • poziom wykształcenia

Z udziałem w panelu związana jest dieta – pozwala to na włączenie szerszej grupy osób i jest wyrazem docenienia udziału mieszkańców. Przykładowa wysokość diety to 650 zł brutto za udział w całym procesie (ustala się ją indywidualnie dla każdego miasta).

Losowanie

Losowanie panelistów ma kilka etapów. Pierwsze losowanie ma na celu wyłonienie osób, które otrzymają list z zaproszeniem do udziału w panelu klimatycznym – wyłącznie osoby, które otrzymają taki imienny list, mogą zgłosić się do udziału w panelu. Pierwsze losowanie przeprowadza się korzystając z rejestru wyborców i już wówczas uwzględniane są kryteria demograficzne. Następnie spośród osób, które wyraziły chęć udziału w panelu (rejestrując się na stronie internetowej lub zgłaszając się przez telefon), losowana jest ostateczna grupa panelistów plus osoby rezerwowe.

Czas trwania

Główne spotkania panelu można rozłożyć na 6 lub 7 sobót, w godzinach 10.00–16.00. Przykładowy program ogólny:

  • 1 sobota na ogólne wprowadzenie do tematu zmian klimatu oraz przedstawienie tła dla tematu szczegółowego
  • 2–3 soboty na prezentację rozwiązań dotyczących tematu szczegółowego, w tym wystąpienia stron
  • 3 soboty na deliberację i wypracowanie rozwiązań

Spotkanie inauguracyjne, wraz z częścią integracyjną oraz wyjaśnieniem, jak funkcjonują panele obywatelskie, można zorganizować w dzień powszedni, w godzinach 18.00–20.00, przed rozpoczęciem spotkań sobotnich.

Warsztat dla prezydenta i kluczowych osób w urzędzie

Pierwszym krokiem, rozpoczynającym cały proces przygotowań do panelu obywatelskiego, jest warsztat dla prezydenta i kluczowych osób w urzędzie miasta. Jego celem jest przedstawienie sposobu działania paneli obywatelskich oraz możliwości ich zastosowania w kwestii ochrony klimatu. Jest to okazja do wyjaśnienia ewentualnych wątpliwości oraz omówienia tego, jak panel obywatelski będzie funkcjonować w kontekście konkretnego miasta. Jest to warsztat wewnętrzny, bez udziału mediów.

Wybór tematu szczegółowego

Temat szczegółowy zostaje wybrany podczas warsztatu, w którym udział biorą w szczególności:

  • osoby wskazane przez prezydenta
  • przedstawiciele wydziałów i jednostek, których obszar działalności obejmuje ochronę klimatu
  • przedstawiciele klubów w radzie miasta (1–2 osoby z każdego z klubów)
  • do 2 przedstawicieli organizacji i grup nieformalnych, które wystąpiły z wnioskiem o zorganizowanie panelu
  • do 2 przedstawicieli organizacji pozarządowych i instytucji, które zajmują się ochroną klimatu i mają siedzibę w danym mieście
  • po 1 ekspercie ds. ochrony klimatu wskazanym przez organizacje
  • pozarządowe lub grupy nieformalne, które będą brały udział w spotkaniu
  • specjaliści ds. organizacji paneli obywatelskich wskazani przez prezydenta i organizacje pozarządowe lub grupy nieformalne, które będą brały udział w spotkaniu

Wybierając temat panelu, pod uwagę bierze się w szczególności:

  • jego istotność dla ochrony klimatu
  • zakres – rozwiązania dotyczące tej kwestii powinny być możliwe do przedstawienia w 2 soboty
  • atrakcyjność dla mieszkańców
  • akceptację urzędu miasta dla wdrażania rekomendacji panelu

Warsztat, którego celem jest ustalenie szczegółowych kwestii do rozstrzygnięcia przez panel, dobrze jest zorganizować po wyłonieniu zespołu koordynatorów, którzy wówczas go przygotowują i prowadzą.

Wyłonienie zespołu koordynatorów panelu

Aby wyłonić zespół koordynatorów, urząd miasta rozsyła zapytanie ofertowe lub organizuje konkurs dla organizacji pozarządowych. Dobrą praktyką jest zaproponowanie od razu kwoty przeznaczonej na organizację panelu, gdyż wówczas koordynatorzy nie mają potrzeby konkurowania ceną i mogą się skupić na jakości i dobrym przygotowaniu procesu.

Ogólne zasady ogłaszania konkursów na wyłonienie koordynatorów paneli obywatelskich są do pobrania tutaj

Zespół monitorujący

Zadaniem zespołu monitorującego jest:

  • nadzór nad prawidłowością losowania uczestników panelu
  • nadzór nad przestrzeganiem standardów paneli obywatelskich

W skład zespołu monitorującego wchodzi 12 osób:

  • 3 osoby wskazane przez prezydenta miasta
  • 3 przedstawicieli klubów w radzie miasta (proporcjonalnie do ich wielkości)
  • 6 przedstawicieli organizacji pozarządowych, które są stroną w panelu (wyłonionych poprzez losowanie spośród chętnych)

Zespół monitorujący może uruchomić procedurę weryfikującą kwestie związane z programem panelu, gdy koordynatorzy mają inne stanowisko niż członkowie zespołu monitorującego. Procedura ta ma formę arbitrażu eksperckiego. O uruchomieniu arbitrażu postanawia zespół monitorujący zwykłą większością głosów.

W skład grupy eksperckiej wchodzą 4 osoby, które podejmują rozstrzygnięcia większością co najmniej 3 głosów. Eksperci losowani są z listy osób, które mają tytuł przynajmniej doktora w dziedzinie, której dotyczy sporna kwestia, z co najmniej 10 uczelni wyższych. Rozstrzygnięcia grupy eksperckiej są ostateczne.

Układanie programu

Koordynatorzy panelu identyfikują strony (np. organizacje, instytucje lub uczelnie zajmujące się danym tematem) i zwracają się do nich z prośbą o wskazanie wątków tematycznych oraz ekspertów, którzy najlepiej przedstawiliby te kwestie panelowi. W ten sposób tworzona jest lista kwestii do ujęcia w programie panelu (w obrębie wybranego wcześniej tematu głównego) oraz potencjalnych ekspertów. Koordynatorzy panelu sprawdzają dostępność ekspertów i układają roboczą wersję programu. Następnie przesyłają ją do stron, ekspertów oraz do zespołu monitorującego, aby zebrać ewentualne uwagi i komentarze.

Przed każdym spotkaniem panelu organizowane jest spotkanie robocze, na które zapraszani są eksperci, którzy mają prezentacje z tego dnia, oraz strony, które tego dnia będą przedstawiały swoje stanowiska. Celem spotkania jest omówienie programu oraz zapoznanie się z tym, co będą mówili inni, aby wszyscy mogli się lepiej przygotować do swoich wystąpień.

Warsztat dla stron

Jeżeli liczba stron, które zgłosiły się do udziału w panelu, jest na tyle duża, że osobiste wystąpienia wszystkich ich przedstawicieli byłyby zbyt czasochłonne, organizowany jest warsztat dla stron. Jego celem jest:
znalezienie wspólnych dla stron propozycji rozwiązań i argumentów
ustalenie, kto będzie przedstawiał je panelowi

Czas przeznaczony na poszczególne wystąpienia związany jest z liczbą stron, które wspierają dany pakiet propozycji rekomendacji – minimalny czas to 6 minut. Do tego dolicza się kolejne minuty, w zależności od liczby organizacji, które wspierają dany zestaw. Maksymalny czas na wystąpienie to 12 minut. W ramach jednego wystąpienia głos mogą zabierać 2 osoby. Łączny czas na wystąpienia stron wskazują koordynatorzy panelu, jest on związany z programem całego dnia i całego panelu.

Kolejność wystąpień stron podczas panelu jest losowana.

Każda ze stron ma ponadto możliwość przedstawienia panelowi swojego pełnego stanowiska w formie pisemnej.

Zgłaszanie propozycji rekomendacji

Propozycje rekomendacji mogą składać:

  • wszyscy eksperci, którzy zostali zaproszeni do przedstawienia swojego stanowiska podczas panelu
  • wszystkie strony
  • paneliści
  • mieszkańcy
  • wszystkie inne osoby zainteresowane tematem panelu

Propozycje zgłoszone przez osoby wymienione w punktach 1 i 2 są automatycznie poddawane pod ostateczne głosowanie. Propozycje zgłoszone przez osoby wymienione w punktach 3–5 są poddawane pod głosowanie, jeżeli uzyskają poparcie co najmniej 10 procent składu panelu.

Jeżeli lista propozycji rekomendacji wynosi ponad 20, wówczas można przeprowadzić głosowanie wstępne, aby ją zawęzić. Do końcowej deliberacji przechodzą wówczas wyłącznie te propozycje, które otrzymały poparcie na poziomie 65 procent. Głosowanie wstępne może zostać przeprowadzone w domu – w formie elektronicznej lub na papierze. Dodatkowo, na wniosek co najmniej 20 procent panelistów możliwe jest przeprowadzenie krótkiej dyskusji na temat propozycji, które uzyskały poparcie poniżej 65 procent, i jednorazowe ponowne głosowanie poprzez podniesienie ręki w sprawie dodania takiej propozycji rekomendacji do listy.

Wpływ rekomendacji na decyzje

Rekomendacje, które uzyskały poparcie panelu na poziomie co najmniej 80 procent, są traktowane jako wiążące. Urząd miasta przedstawia ponadto (w ciągu 3 miesięcy od otrzymania rekomendacji), jak rozpatrzone zostały te, które poparło co najmniej 65 procent uczestników panelu.

Monitoring wdrażania rekomendacji

Nad wdrażaniem rekomendacji panelu czuwa niezależny zespół monitorujący, który powołuje prezydent miasta. W jego skład wchodzą przedstawiciele organizacji pozarządowych lub instytucji, które miały status strony w panelu (50 procent składu) oraz paneliści i panelistki (50 procent składu). Zespół liczy 20 osób, które wyłania się poprzez losowanie spośród osób, które zgłosiły chęć udziału w nim. Jedną połowę składu zespołu stanowią kobiety, a drugą mężczyźni.

Budżet

Szacunkowy koszt organizacji jednego panelu obywatelskiego na 70 osób to 150–200 tys. zł.

W budżecie dobrze jest ująć między innymi:
– rezerwę na co najmniej 1 spotkanie dodatkowe (sala, catering, facylitacja)
– rezerwę na wynagrodzenia dla ekspertów potrzebnych do ewentualnego arbitrażu
– rezerwę na udział dodatkowych ekspertów zaproszonych przez panel